Ochrona czynna w Rezerwacie Biała Góra: Trzeci sezon inżynierii mikrosiedlisk i odtwarzania muraw kserotermicznych
zachowanie i poprawa stanu ochrony cennych muraw kserotermicznych
W sezonie 2026, będącym już trzecim z rzędu rokiem prowadzonych działań, Fundacja Wspierania Bioróżnorodności „Horb” zrealizowała precyzyjne zadania z zakresu ochrony czynnej na terenie Rezerwatu Stepowego Biała Góra na Wyżynie Miechowskiej. Prace te były ukierunkowane na zachowanie i poprawę stanu ochrony cennych muraw kserotermicznych wykształconych na podłożu kredowym i gipsowym, które stanowią jedne z najbogatszych florystycznie ekosystemów w regionie.
Uwarunkowania ekologiczne i rola inżynierii mikrosiedlisk Rezerwat Biała Góra to unikalna enklawa roślinności stepowej, która bez stałej, umiarkowanej presji roślinożerców ulega szybkiej degradacji. Brak wypasu skutkuje odkładaniem się grubej warstwy martwej materii organicznej (tzw. filcu) oraz dominacją agresywnych gatunków traw, co skutecznie hamuje kiełkowanie nasion rzadkich, ciepłolubnych roślin dwuliściennych.
W tym sezonie prace w całości oparto na wyspecjalizowanym stadzie owiec, które doskonale wpisało się w ten rygorystyczny model ochrony czynnej. Zastosowanie wypasu w tym rezerwacie wykracza poza proste usuwanie nadmiaru biomasy. Kluczowym mechanizmem jest tu inżynieria mikrosiedliskowa. Zwierzęta, poruszając się po kwaterach, mechanicznie rozbijają racicami zbitą warstwę darni, odsłaniając nagą glebę. Te mikroskopijne zaburzenia powierzchni są bezwzględnie konieczne dla przetrwania wielu gatunków światłolubnych, które potrzebują wolnej przestrzeni do skiełkowania. Dodatkowo owce pełnią rolę naturalnych wektorów (zjawisko zoochorii), przenosząc nasiona w sierści oraz w przewodzie pokarmowym, co napędza dynamikę przestrzenną i wymianę genetyczną lokalnych populacji roślinnych.
Specyfika stada i metodyka prac Biorąc pod uwagę kruchość i płytkość rędzin kredowych Białej Góry, do prac wytypowano stado oparte na prymitywnych owcach z grupy północnych owiec krótkoogoniastych (odpowiadających typowi rodzimej rasy wrzosówka). Niewielka masa ciała dorosłych osobników (ok. 30 kg) gwarantuje minimalny nacisk na podłoże.
Przy wskaźniku obciążenia rzędu zaledwie 0,06 DJP na sztukę, możliwe było wprowadzenie stada wystarczająco licznego, by skutecznie przełamać dominację ekspansywnych traw, zachowując jednocześnie sumaryczne obciążenie kwatery na bezpiecznym poziomie (nieprzekraczającym 1 DJP/ha). Prace prowadzono w rygorze rotacyjnym, wykorzystując przenośne ogrodzenia elektryczne oraz nadzór pracujących psów pasterskich, co pozwoliło na precyzyjne i równomierne rozłożenie presji roślinożerców na całym chronionym obszarze stepowym.
