Aktualności - Fundacja Wspierania Bioróżnorodności HORB

Batalia o światło: Powrót do tradycji na wapiennych stokach Cybowej Góry i Giebułtowa

Sat, 18 Apr 2026 11:27:48 GMT

Wapienna wyspa w morzu lessu

Zarośnięte strome zbocza, potężne systemy korzeniowe krzewów i sprasowana pod śniegiem martwa trawa – z takimi wyzwaniami zmierzył się zespół Fundacji Wspierania Bioróżnorodności „Horb”. Przez 26 dni roboczych, 8-osobowa ekipa toczyła walkę z postępującą sukcesją wtórną w rezerwatach Cybowa Góra i Giebułtów. Celem tych intensywnych, ręcznych prac było ocalenie muraw kserotermicznych – jednego z najcenniejszych i najbardziej zagrożonych ekosystemów Wyżyny Miechowskiej.

Aby zrozumieć, dlaczego te prace są dziś tak absolutnie krytyczne, trzeba spojrzeć na unikalną geografię tego miejsca. Cybowa Góra to specyficzna enklawa. Jej strome, nasłonecznione zbocza o południowej i zachodniej ekspozycji pokrywają płytkie rędziny, wykształcone na twardym, jurajskim wapieniu. Ze względu na nachylenie i brak odpowiedniej miąższości gleby, ten fragment terenu nigdy nie nadawał się pod orkę. Tymczasem dookoła, niczym morze, rozciągają się niezwykle żyzne, głębokie gleby lessowe Wyżyny Miechowskiej, które od stuleci są intensywnie wykorzystywane rolniczo.

Przez setki lat stoki te tętniły życiem, ale w zupełnie inny sposób. Pełniły funkcję nieużytków i pastwisk gminnych. Lokalne gospodarstwa, nie mogąc zasiać na wapiennych zboczach zboża, już od przednówka wyprowadzały na nie przydomowe, niewielkie stada owiec, kóz i krów. Ten ekstensywny, wielogatunkowy wypas był wybawieniem dla natury. Zwierzęta zgryzające odrastające siewki drzew i krzewów działały jak naturalny bufor, powstrzymując sukcesję leśną. Dzięki ich ciągłej obecności na rozgrzanych słońcem wapieniach mogły trwać unikalne, ciepłolubne rośliny reliktowe.

Praca zespołowa była kluczem do efektywnego usuwania krzaków przez ich karczowania a następnie pryzmowanie usuniętej biomasy.

Zmierzch tradycji: Dopłaty, nawozy i ceń.

Dramat tych niezwykłych siedlisk rozpoczął się wraz z nadejściem głębokiej transformacji ekonomicznej rolnictwa. Przełomowym momentem było wejście w struktury Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) i wdrożenie mechanizmów znanych z tzw. Agendy 2000. Charakter gospodarki na polskiej wsi uległ gwałtownej zmianie.

Tradycyjny, rozproszony model rolnictwa załamał się. Współczesne uprawy zaczęły być realizowane ściśle w rytm i pod dyktando unijnych dopłat obszarowych, które utrzymują wielkotowarową kulturę rolną w imię bezpieczeństwa żywnościowego. Priorytetem stała się maksymalizacja zysków z żyznych pól lessowych przy wsparciu nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin. Wypas zwierząt na stromych, wapiennych zboczach stał się "nieopłacalny", a przede wszystkim przeregulowany. Przydomowe stada po prostu zniknęły z krajobrazu, a pozbawione naturalnych roślinożerców murawy kserotermiczne padły ofiarą błyskawicznej sukcesji wtórnej – zarosły. Zacienienie bezpowrotnie przekształcało murawy.

Usuwanie krzaków przez ich wykopywanie i wyrywanie było poważnym wyzwaniem dla ludzi i sprzętu

Chirurgiczne cięcia i eliminacja intruzów

Aż 90% czasu prac zespołu HORB pochłonęła właśnie Cybowa Góra, gdzie murawy dosłownie zniknęły pod wysokimi remizami derenia świdwy (Cornus sanguinea) oraz śliwy tarniny (Prunus spinosa). Ochrona bierna byłaby wyrokiem śmierci dla tego siedliska. Praca polegała na wycinaniu części nadziemnych krzewów bezemisyjnymi narzędziami, a następnie ręcznym, niezwykle żmudnym wykopywaniu i wyrywaniu ich rozbudowanych systemów korzeniowych z wapiennego podłoża. Podobne zabiegi przeprowadzono w rezerwacie Giebułtów, gdzie wykarczowano kępy derenia i usunięto wkraczające siewki sosny.

Równolegle walczono z gatunkami inwazyjnymi. Na Cybowej Górze precyzyjnie wykaszano silne, rozrastające się płaty trzcinnika piaskowego (Calamagrostis epigejos), który dominował i tłumił docelową florę murawy. Z kolei na jednej z powierzchni zastosowano specjalistyczny zabieg obrączkowania pni robinii akacjowej (Robinia pseudoacacia) – celowe uszkodzenie tkanek przewodzących ma na celu trwałe zatrzymanie ekspansji tego agresywnego, obcego gatunku.

Dlaczego zastosowano właśnie tę metodę? Robinia akacjowa to roślina o absolutnie niezwykłej woli przetrwania, wykształcona ewolucyjnie jako gatunek pionierski, który musi radzić sobie w ekstremalnych warunkach. Jej system korzeniowy jest potężny, bardzo dobrze rozbudowany i potrafi sięgać nawet 5 do 7 metrów w głąb ziemi. Co więcej, korzenie poszczególnych drzew mogą łączyć się ze sobą w rozległe biogrupy, pozwalające na horyzontalną ekspansję rzędu 1 metra rocznie w korzystnych warunkach.

Kiedy po prostu wchodzimy z piłą i ścinamy pień robinii, fundujemy roślinie nagły "szok". Traci ona nagle swój aparat asymilacyjny (koronę), jednak jej potężny układ podziemny pozostaje nietknięty i jest wciąż całkowicie naładowany zmagazynowaną energią. Ewolucyjną reakcją obronną robinii na takie drastyczne zranienie jest agresywne odnawianie wegetatywne. Drzewo natychmiast aktywuje uśpione pąki na korzeniach i wypuszcza masowo odrosty ratunkowe. W miejscu jednego usuniętego pnia, w krótkim czasie wyrastają gęste, szybko rosnące, cierniste zarośla (potrafiące w młodości przyrastać ponad metr rocznie), a robinia z niezwykłą determinacją odrasta nawet z odciętych, pozostawionych w ziemi fragmentów korzeni. Zwyczajna wycinka działa tu jak ucięcie głowy mitologicznej Hydrze – zamiast rozwiązać problem, potęgujemy zjawisko inwazji.

Skuteczność obrączkowania

Obrączkowanie to zupełnie inna strategia. Przypomina precyzyjny zabieg chirurgiczny, wykorzystujący budowę układu naczyniowego drzewa przeciwko niemu samemu.

Zabieg polega na starannym usunięciu (na całym obwodzie pnia) cienkiego pierścienia kory wraz z leżącą bezpośrednio pod nią tkanką – łykiem (floemem). Złotą zasadą jest jednak całkowite pozostawienie w nienaruszonym stanie głębszej tkanki – drewna (ksylemu). Dlaczego to jest tak genialne?

Złudzenie normalności (Transport w górę) : Drewno, znajdujące się w rdzeniu pnia, pełni funkcję hydrauliczną – transportuje wodę i sole mineralne pobrane przez korzenie w górę, wprost do korony liści. Ponieważ podczas obrączkowania nie naruszamy drewna, woda nadal swobodnie pnie się w górę. Drzewo "myśli", że nic wielkiego się nie stało – liście nadal otrzymują wodę i nie więdną natychmiastowo. Ponieważ system korzeniowy nie doznaje nagłego szoku utraty korony, nie otrzymuje chemicznego sygnału do panicznego wypuszczania tysięcy odrośli ratunkowych.
Odcinka dostaw (Transport w dół) : Łyko (usunięte podczas zabiegu) ma zadanie całkowicie odwrotne – transportuje asymilaty (bogate w energię cukry z procesu fotosyntezy) z liści w dół, odżywiając w ten sposób system korzeniowy. Poprzez fizyczne wycięcie pierścienia łyka, trwale zrywamy tę "autostradę pokarmową".
Śmierć głodowa korzeni : Po udanym obrączkowaniu powstaje specyficzna asymetria. Korzenie wciąż ciężko pracują, pompując wodę w górę, ale przestają otrzymywać jakiekolwiek pożywienie z powrotem. Są zmuszone czerpać z własnych podziemnych rezerw energetycznych.

Ten proces powolnego wycieńczania trwa od roku do nawet kilku lat. Roślina na skutek braku pożywienia staje się coraz słabsza, jej witalność gwałtownie spada, aż w pewnym momencie podziemne rezerwy spadają do zera. Dopiero gdy dogłębnie zagłodzony i martwy system korzeniowy nie ma już żadnych sił na produkcję odrośli ratunkowych, obumarłe, zaschnięte drzewo jest bezpiecznie usuwane z rezerwatu.

Zastosowanie obrączkowania na Cybowej Górze udowadnia, że prawdziwa, nowoczesna ochrona przyrody nie opiera się na prostych cięciach, ale na sprytnym zarządzaniu biologicznymi systemami i odcięciu inwazyjnego przeciwnika od jego najmocniejszej broni – własnych rezerw energetycznych

Z uwagi na reżim ścisłej ochrony rezerwatowej cała skoszona biomasa, w tym zeszłoroczna, mocno sprasowana pod śniegiem uschnięta trawa (martwica), została starannie zgrabiona i wyniesiona na płachtach. Zdrewniałe elementy zostały zutylizowane przy użyciu przenośnego rębaka, bez użycia ciężkiego sprzętu uszkadzającego glebę.

Dzięki ciężkiej, fizycznej pracy powierzchnie w Cybowej Górze i Giebułtowie znów są otwarte na słońce i wiatr, co daje unikalnej florze kserotermicznej szansę na pełną regenerację.

: Zabiegi ochrony czynnej siedlisk kserotermicznych w Jurajskich Parkach Krajobrazowych. Podsumowanie działań terenowych Fundacji Wspierania Bioróżnorodności Horb

Fri, 17 Apr 2026 08:38:39 GMT

Problem sukcesji wtórnej na siedliskach ciepłolubnych

Na przełomie października i listopada Fundacja Wspierania Bioróżnorodności HORB z powodzeniem zakończyła realizację specjalistycznych prac z zakresu ochrony czynnej na zlecenie Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego. Działania obejmowały wycinkę roślinności i uporządkowanie terenu w obrębie trzech cennych przyrodniczo lokalizacji:

Zamek Rabsztyn (Park Krajobrazowy Orlich Gniazd)
Wzgórze Sowiarka w Ściejowicach (Bielańsko-Tyniecki Park Krajobrazowy)
Grupa skał i kamieniołom w Rusocicach (Rudniański Park Krajobrazowy)

Problem gigantycznej sukcesji wtórnej Siedliska kserotermiczne w badanych lokalizacjach uległy daleko posuniętej sukcesji wtórnej. Dokumentacja fotograficzna wykonana przed rozpoczęciem prac ukazuje gęste, wysokie struktury drzewiaste i krzewiaste całkowicie zacieniające skały. Taki stan doprowadził do drastycznego spadku dostępności światła, zagrażając egzystencji specyficznych fitocenoz ciepłolubnych. Usunięcie tej potężnej biomasy – przy jednoczesnym selektywnym zachowaniu wskazanych w Opisie Przedmiotu Zamówienia okazów dzikich róż i głogów – było niezbędne do przywrócenia pierwotnego składu gatunkowego muraw.

Metodologia zrównoważona: Cisza i brak emisji Mając na uwadze wrażliwość lokalnych ekosystemów, zrezygnowano z tradycyjnych urządzeń spalinowych. Prace zrealizowano przy wykorzystaniu bezemisyjnych i cichych akumulatorowych pił mechanicznych marki Makita. Pozwoliło to na minimalizację stresu akustycznego okolicznej fauny i wyeliminowanie spalin.

Znaczenie tradycyjnego wypasu dla bioróżnorodności

Kolejnym etapem przywracania równowagi ekologicznej będzie wprowadzenie tradycyjnego wypasu. Wpływ zwierząt roślinożernych na ekosystem jest fundamentalny: zgryzanie kształtuje strukturę fitocenozy, nawożenie urozmaica glebę, a przemieszczanie się stad wspiera zoochorię (rozprzestrzenianie nasion). W tradycji polskiej wsi zwierzęta gospodarskie stanowiły szanowaną część domostwa, a ich obecność warunkowała przetrwanie. Przywracając pasterstwo, wracamy do sprawdzonych, harmonijnych relacji biocenotycznych.

Zaangażowanie zespołu w warunkach ekstremalnych

Realizacja zadania na przełomie wczesnej jesieni i zimy wiązała się z ogromnymi wyzwaniami. Jak ukazuje dokumentacja terenowa, prace prowadzono na wysoce wyeksponowanych, nierzadko pionowych wychodniach skalnych. Wymagało to od zespołu stosowania rygorystycznych standardów BHP, pełnej asekuracji oraz wykorzystania atestowanych środków ochrony indywidualnej. Ponadto, z uwagi na krótki fotoperiod, działania kontynuowano po zapadnięciu zmroku przy sztucznym oświetleniu.

Ten wybitnie wymagający logistycznie, fizycznie i technicznie projekt został zrealizowany siłami grupy zaledwie pięciu wolontariuszy . Ich profesjonalizm, odwaga i głębokie zrozumienie procesów ekologicznych pozwoliły na skuteczną ochronę tych wyjątkowych siedlisk. Dziękujemy Zespołowi Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego za zaufanie do naszych kompetencji

Na ratunek stepom i świetlistej dąbrowie. Naukowy wymiar ochrony czynnej na Wyżynie Miechowskiej (Sierpień–Wrzesień 2025)

Thu, 16 Apr 2026 19:16:43 GMT

Dlaczego same kosiarki to za mało? Problem dominacji traw

Na przełomie sierpnia i września 2025 roku Fundacja Wspierania Bioróżnorodności HORB przeprowadziła jedną z najbardziej zaawansowanych kampanii ochrony czynnej w południowej Polsce. Nasze mieszane stada owiec i kóz oraz krowy rasy białogrzbietej pracowały w sześciu wybitnych rezerwatach Wyżyny Miechowskiej: Kwiatówka, Biała Góra, Dąbie, Wały, Sterczów-Ścianka oraz Opalonki . Działamy z pasją, ale nasz model opiera się na twardych podstawach naukowych – wdrażamy metody przetestowane w czołowych europejskich projektach restytucji przyrody.

W całej Europie – od kredowych wzgórz południowej Anglii (Chalk Grasslands), przez Jurę Szwabską w Niemczech, aż po czesko-słowackie Białe Karpaty – murawy kserotermiczne z klasy Festuco-Brometea padły ofiarą zaniechania rolnictwa. Szybko zorientowano się, że same zabiegi mechaniczne, polegające na usunięciu zarastających krzewów, są niewystarczające. Dlaczego?

Mechaniczne koszenie lub wycinka w paradoksalny sposób stymuluje do wzrostu wysoce konkurencyjne trawy rozłogowe (m.in. kłosownicę pierzastą – Brachypodium pinnatum). Ścięta trawa krzewi się ze zdwojoną siłą, tworząc zbitą darniową "gąbkę", która fizycznie dusi delikatne siewki rzadkich roślin stepowych (jak miłek wiosenny czy dziewięćsił). Dopiero wprowadzenie roślinożerców, którzy selektywnie wyrywają darń, jest w stanie trwale przełamać dominację ekspansywnych traw i utrzymać pożądaną strukturę fitocenozy.

Całodobowa inżynieria ekosystemu: Wygniatanie, termika i obieg azotu

Aby ochrona była skuteczna, stado musi przebywać w rezerwacie całą dobę. Przemierzające step owce i kozy, a w świetlistej dąbrowie (Kwiatówka) krowy białogrzbiete, to potężni, wielowymiarowi inżynierowie ekosystemu. Ich rola wykracza daleko poza samo zgryzanie:

Legowiska i mozaika termiczna: Zwierzęta spędzają wiele godzin odpoczywając. Wygniatając wysoką roślinność w miejscach legowania, odsłaniają fragmenty nagiej gleby. Powstaje w ten sposób kluczowa z punktu widzenia ekologii mozaika termiczna. Zgnieciona, niska darń nagrzewa się od słońca błyskawicznie, stając się inkubatorem dla termofilnej entomofauny i nasion, podczas gdy wysokie kępy obok zapewniają cień i wilgoć w czasie suszy [3].
Architektura mikrosiedlisk: Racice kóz i owiec oraz ciężkie kopyta krów (rozbijające gruby leśny filc w dąbrowie) tworzą tzw. mikrozaburzenia (micro-disturbances). To setki tysięcy malutkich, odsłoniętych "doniczek" w glebie, w których na wiosnę wykiełkują rzadkie gatunki światłolubne.
Asymetryczna dystrybucja azotu: Wypasane zwierzęta wprowadzają do gleby odchody, jednak robią to nierównomiernie. Koncentracja azotu wokół miejsc wodopoju czy legowisk stymuluje wzrost roślin azotolubnych, pozostawiając pozostałe partie murawy ubogie w biogeny – co jest absolutnie konieczne do przetrwania rzadkich, skrajnie odpornych na stres i ubóstwo gleby roślin kserotermicznych [4].

Proteza ekologiczna, czyli uderzeniowa presja w służbie natury

Jesteśmy szczerzy wobec nauki i historii: nasz wypas w 2025 roku to działanie typu proteza. Nie jesteśmy w stanie odtworzyć tradycyjnego funkcjonowania dawnego gospodarstwa wiejskiego, z którym murawy i widne lasy koegzystowały przez stulecia, gdzie stada wychodziły na wypas od przednówka aż po późną jesień, wywierając powolną, ciągłą presję.

Dziś działamy inaczej. Stosujemy tzw. krótkotrwały wypas uderzeniowy (ang. targeted grazing / mob grazing). Wprowadzamy znaczne stado na niewielki, precyzyjnie wygrodzony siatkami elektrycznymi obszar na bardzo krótki czas. Celowo wywieramy ogromną, kontrolowaną presję na środowisko. To ekologiczny "szok" dla ekosystemu, który gwałtownie przełamuje dominację krzewów i traw rozłogowych [5]. Następnie zwierzęta są przenoszone, a ukształtowana, prześwietlona i nawieziona murawa zyskuje rok na spokojny rozwój i rozkwit najbardziej unikalnych gatunków.

Działania Fundacji HORB na Wyżynie Miechowskiej to połączenie bezkompromisowej wiedzy fitosocjologicznej z ciężką pracą fizyczną w terenie. Wierzymy, że tylko tak – naśladując dawne procesy w nowoczesnej, uderzeniowej formie – możemy ocalić polskie stepy i świetliste dąbrowy przed zapomnieniem.

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych w Magurskim Parku Narodowym

Mon, 07 Jul 2025 19:53:19 GMT

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych w Magurskim Parku Narodowym

Wypas na terenie nieistniejącej wsi Wilsznia trwa od końca maja. Jego celem jest przywrócenie typowej bioróżnorodności łąk przeznaczonych pod wypas zwierząt. Wilsznia przestała istnieć po II Wojnie Światowej. Tereny pierwotnie użytkowane jako pastwiska bydła i koni ulegały sukcesji. Przywrócenie ich pierwotnej funkcji polegało na usunięciu krzewów i drzew, które zajmowały stopniowo opustoszałe pastwiska. Następnie wprowadzono wypas zwierząt - owiec i bydła. Obecnie od pięciu lat na terenie pastwisk objętych ochroną Magurskiego Parku Narodowego prowadzony jest wypas polskiej rasy pierwotnej - bydła białogrzbietego.

Białogrzbiety optymalnie wykorzystują pasze z półnaturalnych siedlisk, doskonale znoszą wyzwania przebywania przez cały sezon na pastwisku, gdzie radzą sobie nie tylko wymagającym klimatem ale i drapieżnikami przemierzającymi Magurski Park Narodowy. Konsekwencja w realizowaniu wypasu prowadzi do coraz większego zróżnicowania gatunkowego runi pastwiska.

Na dobrostanem zwierząt i ich wypasem czuwają wolontariusze w ramach projektu "wolontariat dla bioróżnorodności". Koszty realizowania wolontariatu i obsług projektu finansujemy dzięki 1.5% przekazywanego na nasza organizację w ramach organizacji pożytku publicznego

Ochrona czynna w parku krajobrazowym Dolinki Krakowskie 2025

Mon, 07 Jul 2025 14:23:43 GMT

Ochrona czynna w parku krajobrazowym Dolinki Krakowskie

Od maja 2025 roku realizujemy działania ochrony czynnej na terenie rezerwatu Wąwóz Bolechowicki, Doliny Kobylańskiej, Żytniej Skały i otoczenia zamku Rabsztyn, które wchodzą w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Małopolskiego

Ochrona czynna polega na przywróceniu pierwotnych siedlisk jak murawy kserotermiczne. Powstanie tych siedlisk było efektem lokalnych warunków i działalności człowieka. Wapienne skały były położone na terenach wykorzystywanych do wypasu zwierząt gospodarskich. Zarówno owiec, bydła jak i koni. Pola uprawne znajdowały się na łatwiej dostępnych terenach. Jurajskie formacje nadawały się zaś jaki miejsce do pasienia zwierząt. Zarówno rzeźba terenu jak i silne ekspozycje w wielu miejscach wykluczały nawet ręczne wykaszanie. Prowadzony przez stulecia ten sposób gospodarowania utrwalił unikatowe zbiorowiska zbliżone bardziej to stepów występujących w klimacie kontynentalnym niż to typowych polskich nieleśnych zbiorowisk o charakterze półnaturalnym. Bardzo duże znaczenie dla utrzymywania gatunków ciepło i sucholubnych ma wapienne podłoże i line skały otaczające miejsca ówczesnego wypasu. Białe wapienie odbijają promienie słoneczne i absorbując ciepło nagrzewają się do ponad 60 stopni Celsjusza odprowadzając do środowisko jeszcze po zachodzie słońca. Utrzymuje to wysoką temperaturę, zwłaszcza na terenach o południowej ekspozycji. Od ponad czterdziestu lat pasterstwo i wypas zostały porzucone a lokalne gospodarstwa zanikły ze względów ekonomicznych. Rozrastająca się aglomeracja Krakowa zapewnia okolicznym miejscowościom bardziej dochodowe i łatwiejsze możliwości utrzymania. Na przestrzeni ostatnich dekad tereny po wypasowe zaczęły ulegać silnej sukcesji. Rozwijające się krzewy drzewa stopniowo dominują krajobraz jurajskich dolinek zmieniając ekosystemy muraw na rozwijające sią kompleksy leśne. Liczne krzewy i drzewa pojawiają się także pomiędzy skałami. Zmienia to charakter siedlisk, obniżając ich bioróżnorodność, tym samym zakres i jakość wcześniej obecnych usług ekosystemowych. Chronione obszary mają na celu utrzymanie i przywrócenie siedlisk , które zostały tu pierwotnie ukształtowane przez człowieka z cała skomplikowana siecią powiązań między gatunkami, które znalazły swoje nisze dzięki prowadzonemu pasterstwu. Dlatego prócz prowadzenia wypasu usuwamy także zakrzewienia utrudniające przywrócenie odpowiednich warunków gatunkom preferującym silne nasłonecznienie, wysokie temperatury oraz niską wilgotność.

Wolontariat dla bioróżnorodności 2025

Sun, 06 Jul 2025 13:15:05 GMT

Wolontariat dla bioróżnornorodności 2025

Od maja 2025 roku realizujemy kolejną edycję projektu "Wolontariat dla Bioróżnorodności".

Podobnie jak w poprzednich latach celem wolontariatu była ochrona czynna siedlisk na powierzchniach chronionych. W tym oku prace będą wykonywane na 10 powierzchniach. W wolontariacie ma wziąć udział 15 wolontariuszy.

Ochrona czynna polega na przywracaniu stanu środowiska do czasu prowadzenia na nich tradycyjnej gospodarki pasterskiej. Wielowiekowy wypas zwierząt doprowadził do powstania nisz dla wielu gatunków, które na tym korzystały. Wykształcone w ten sposób ekosystemy obecnie degenerują podlegając sukcesji wtórnej. W miejscu zróżnicowanych siedlisk dominuje las. Wczesnym objawem jest zakrzaczenie terenów otwartych. Zanik zróżnicowania siedliskowego jest możliwy przez powstrzymanie sukcesji wypasem zwierząt. Zwierzęta selektywnie redukują roślinność wchodzącą na tereny siedlisk muraw kserotermicznych i innych półnaturalnych siedlisk, które powstały dzięki prowadzonemu wypasowi. Wykaszanie nie daje efektu pozwalającego na wielogatunkową wymianę składu runi.

Wolontariusze opiekują się wypasanymi zwierzętami, zapewniając im dobrostan podczas wypasu. Dbają aby uzyskać oczekiwany efekt środowiskowy dla siedlisk objętych działaniem.

Wolontariusze objęci są szkoleniem w zakresie opieki nad zwierzętami, realizowania wypasu, monitorowania efektów.

w czasie projekty realizujemy przy wsparciu wolontariuszy działania edukacyjne

Lasy Społeczne - film

Sat, 17 May 2025 11:04:52 GMT

Lasy Społeczene - krótki przewodnik po temacie

W 2025 roku w praktyce powstają lasy o zwiększonej funkcji społecznej oraz lasy społeczne. Aby ten moment dobrze wykorzystać, przedstawiliśmy założenia dotyczące lasów tego typu. Prezentujemy to w postaci filmu. Zapraszamy do obejrzenia

Wolontariat dla bioróżnorodności 2024

Thu, 05 Dec 2024 10:14:20 GMT

Wolontariat dla bioróżnorodności 2024

W 2024 roku prowadziliśmy działania oparte o wolontariat dla bioróżnorodności na 17 powierzchniach. Zlokalizowane były na terenie województw: Podkarpackiego i Małopolskiego. W tegorocznych wolontariacie wzięło udział 14 osób. Ich praca polegała na realizowaniu ochrony czynnej cennych siedlisk. Ochrona czynna polegała na przywracaniu stanu środowiska do czasu prowadzenia na nich tradycyjnej gospodarki pasterskiej. Wielowiekowy wypas zwierząt doprowadził do powstania nisz dla wielu gatunków, które na tym korzystały. Wykształcone w ten sposób ekosystemy obecnie degenerują podlegając sukcesji wtórnej. W miejscu zróżnicowanych siedlisk dominuje las. Wczesnym objawem jest zakrzaczenie terenów otwartych. Zanik zróżnicowania siedliskowego jest możliwy przez powstrzymanie sukcesji wypasem zwierząt. Zwierzęta selektywnie redukują roślinność wchodzącą na tereny siedlisk muraw kserotermicznych i innych półnaturalnych siedlisk, które powstały dzięki prowadzonemu wypasowi. Wykaszanie nie daje efektu pozwalającego na wielogatunkową wymianę składu runi

Ekosystemy to układy wielowymiarowe. Powyżej modele dynamicznych układów wielowymiarowych o postępującej redukcji złożoności. Mimo zaawansowanego modelowania matematycznego rozumiemy tylko podstawowy format funkcjonowania ekosystemów. Dlatego jako wskaźników dla oceny czy dany ekosystem działa prawidłowo używamy określonych gatunków. Gatunki te nazywane są kluczowymi. Ich obecność i liczebność, sukces reprodukcyjny są miernikiem kluczowych usług ekosystemowych. Dlatego koncentrujemy się w działaniach pozwalających zachować takie gatunki charakteryzujące całe siedliska. Jednostkami strukturalnymi ekosystemów są nisze. Miejsca, w których występują gatunki zmieniają się w czasie doby ( obrót Ziemi wokół własnej osi), w czasie roku ( obrót Ziemi wokół Słońca). Zmieniają się także inne parametry fizyczne np. wilgotność.
Ze względu na wielowymiarową przestrzeń nisz wyznaczonych przez wartości wszystkich czynników ekologicznych niezbędnych dla funkcjonowania gatunków, ekosystem jest tak trudny do opisania i analizowania.
Degradacja ekosystemów przejawiająca się spadkiem bioróżnorodności zachodzi początkowo w sposób trudno dostrzegalny. Każdy kolejny etap przekształceń pociąga za sobą utratę większej ilości powiązań pomiędzy gatunkami aż zmiany stają się nieodwracalne.
Dodatkowy poziom zaawansowania wynika ze wzajemnych powiązań i uwarunkowań między niszami i zasiedlającymi je gatunkami. Zależności międzygatunkowe są jednym z mechanizmów optymalizujących informację genetyczną, odpowiedzialnych za jej różnorodność. Konkluzją jest zatem stwierdzenie, że różnorodność biologiczna jest konstrukcją wielowymiarowego, funkcjonującego ekosystemu, który zapewnia dostęp do usług podtrzymujących życie. Im konstrukcja jest bardziej złożona, „gęsta” tym ekosystem lepiej działa i jest bardziej stabilny. Lepiej opiera się różnym zagrożeniom jak choćby wspomnianym parokrotnie patogenom i wirusom.
Różnorodność biologiczną rozróżniamy jako zmienność genetyczną zapisaną w kodzie genetycznym poszczególnych gatunków, różnorodność gatunków odzwierciedlaną przez zmienność wyrażoną bogactwem i liczebnością gatunków i bioróżnorodność ekosystemów.Tempo degradacji ekosystemów jest na tyle wysokie, że jest mało czasu na wprowadzenie rozwiązań, które mogłyby doprowadzić do odwrócenia tego trendu.
W opinii wielu ekspertów zmiany, które zaszły w środowisku są już nieodwracalne.

Ochrona i przywracanie bioróżnorodności polega na przeciwdziałaniu zanikania zróżnicowania siedliskowego w wymiarze loklanym. Główną przyczyną tego stanu rzeczy na terenach, na których działamy jest zanik tradycyjnego rolnictwa. Małych gospodarstw prowadzących uprawy na niedużych areałach i wypas zwierząt. Tego typu rolnictwo stało się nieopłacalne, dodatkowo obarczone regulacjami natury administracyjnej i prawnej. Zanik tego typu działalności pociąga za sobą stopniowe zanikanie siedlisk, które powstały na wskutek działalności rolniczej. Tysiące lat wypasu na ubogich terenach rozwinęły ekosystemy, które obecnie zanikają bowiem tradycyjne rolnictwo jest zajęciem nieopłacalnym, obciążonym ryzykiem i odpowiedzialnością. Ponadto pasterstwo jest bardzo czasochłonne, gdyż zwierzęta wymagają stałego nadzoru i opieki. Mając na uwadze ilość czasu potrzebnego do tego typu gospodarki oraz brak perspektyw finansowych. Nie ma obecnie chętnych do prowadzenia wypasu. Ilość gospodarstw rolnych się stale zmniejsza.

Dlatego tak istotne jest dla nas utrzymanie wolontariatu dla bioróżnorodności. Idę wpisującą się w trend zrównoważonego wolontariatu - promującego zasady odpowiedzialności ekologicznej i społecznej - rozwijamy w naszej organizacji od 2019 roku.

Wolontariusze zgłaszają się do nas przez formularz na stronie internetowej. Są to osoby w rożnym wieku. Prowadzą nie tylko monitoring wypasu i środowiska. Przede wszystkim opiekują się zwierzętami dbając o ich dobrostan. Działania prowadzone w miejscach atrakcyjnych turystycznie wymagają regularnego kontaktu z turystami i przekazywania informacji na temat zasad i celowości aktywnej ochrony. Jest to zadanie wielowątkowe, którego efektem jest przeciwdziałanie zanikowi bioróżnorodności i budowanie odpowiedzialności społecznej za utrzymanie usług ekosystemowych. Efektem pośrednim jest promocja atrakcyjnej formy wolontariatu, promocja pasterstwa, ras rodzimych jako ochrony różnorodności biologicznej na poziomie genetycznym.

Zwierzęta do wypasu wynajmujemy odpłatnie od lokalnych rolników utrzymujących jeszcze rasy rodzime.

Wolontariusze pracują w zespołach. Zakwaterowanie jest zapewnione w przyczepach kempingowych zakupionych dzięki wsparciu zbiórek sympatyków fundacji - prowadzimy licytację lokalnych dzieł sztuki , które są przeznaczone na zakup sprzętu dla wolontariuszy. Uzyskaliśmy wsparcie instytucjonalne z Narodowego Instytutu Wolności oraz fundacji Orlen. Program wolontariat dla bioróżnorodności cały czas się rozwija dlatego zapraszamy do udziału lub wsparcia poprzez przekazanie 1,5% podatku dla naszej fundacji

Wolontariat przeżywa obecnie kryzys. W przypadku naszego programu nie obserwujemy małego zainteresowania. Wręcz przeciwnie, zgłasza się więcej osób niż mamy miejsc. Największym problemem jest odpowiednie finansowanie tego typu przedsięwzięcia, gdyż jak to było już wspomniane jest to zajęcia czasochłonne, wymagające odpowiedzialności, kosztowne ze względu na logistykę i nieopłacalne. Liczymy na Wasze zaangażowanie i do zobaczenia w 2025 roku

Ochrona czynna dąbrowy świetlistej - Rezerwat Kwiatówka

Fri, 15 Nov 2024 20:22:22 GMT

Ochrona ekosystemów leśnych przez wypas - Rezerwat Kwiatówka

Siedlisko świetlistej dąbrowy jest siedliskiem priorytetowym programu Natura 2000 – to znaczy, że jest siedliskiem zagrożonym zanikiem na terenie państw członkowskich Unii Europejskiej, za którego ochronę Wspólnota ponosi szczególną odpowiedzialność. Świetliste dąbrowy występowały w połowie XX w Polsce na powierzchni około 4 500 ha. Na początku XXI wieku było nie więcej niż 200 ha dobrze zachowanej dąbrowy świetlistej. Siedlisko dąbrowy świetlistej powstało na wskutek działalności człowieka. Przede wszystkim przez wypas zwierząt domowych, które przez całe tysiąclecia częściej wypasane były w lasach niż na łąkach. Wypasane było przede wszystkim bydło i świnie. Poza wypasem zwierząt świetliste dąbrowy użytkowane były poprzez wykaszanie runa, grabienie ściółki leśnej i zbiór żołędzi. Takie użytkowanie lasu prowadziło do eliminacji podrostu, co powodowało rozluźnienie drzewostanu i doświetlenie runa leśnego. Po II wojnie światowej wypasu na obszarach leśnych zakazano, by zwierzęta nie niszczyły upraw leśnych, a jego tradycja zachowała się jedynie w kilku miejscowościach w Polsce. Efektem było zarastanie lasów gatunkami drzew i krzewów, które mocno zacieniają ich dno i tym samym utrudniają rozwój gatunków światłolubnych. W miarę jak ustępował wypas rozpoczęła się ekspansja drzew i krzewów oraz rozrośnięciu się warstwy krzewów. Na skutek zmian warunków świetlnych utrudniony został rozwój gatunków światło i ciepłolubnych.

Ochronę czynną dąbrowy świetlistej w rezerwacie Kwiatówka prowadzimy już trzeci sezon. Ochrona dąbrowy polega na przeciwdziałaniu zarastaniu runa przez siewki drzew i krzewów i utrzymaniu bogatego w gatunki podszycia. Dla istnienia tego typu lasu konieczne jest wypasanie zwierząt, które selektywnie wyjadają składniki runa, ponieważ koszenie prowadzi do nadmiernego rozrostu traw. Tworzą one darnie zagłuszające inne gatunki. Prowadzenie wypasu w sierpniu i wrześniu ma na celu ograniczenie ilości siewek drzew i krzewów, które wówczas gwałtownie rozwijają się w runie dąbrowy świetlistej. Biomasa roślin runa dąbrowy świetlistej osiąga maksymalną wartość w lipcu. Skład gatunkowy runa dąbrowy w rezerwacie Kwiatówka wykazuje podobieństwo florystyczne do zespołu dąbrowy podolskiej opisanego przez Szafera (1935). Oba te zbiorowiska mają szereg wspólnych gatunków kserotermicznych, nie występujących w innych zespołach leśnych w Polsce.

W 2024 roku prowadziliśmy wypas na powierzchni 15 ha dąbrowy. Wypasane były zwierzęta ras rodzimych - kóz i bydła. Bydło było wypasane po raz pierwszy w historii projektu. Przy minimalnej obsadzie 0,2 DJP / ha, krowy białogrzbiete zgodnie z charakterystyką rasy, doskonale wykorzystały stosunkowo ubogie siedlisko. Hektar runa dąbrowy świetlistej charakteryzuje się biomasą na poziomie ok 3 ton. Hektar ekstensywnie użytkowanego, półnaturalnego siedliska łąki produkuje ponad 5 ton biomasy. Monitoring GPS wypasanych zwierząt wykazał dobowy dystans pokonywany przez zwierzęta. Bydło pokonywało 9-12 km na dobę, kozy 6 km, owce 2 km.

Ochrona czynna w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie

Sun, 03 Nov 2024 20:32:07 GMT

Ochrona czynna w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie

Brak opłacalności dla pasterstwa i tradycyjnego rolnictwa spowodowała na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat postępującą sukcesję i zanik zróżnicowanych gatunkowo siedlisk. Przywrócenie wypasu w tych miejscach, ma na celu odtworzenie siedlisk ciepłolubnych i charakterystycznego krajobrazu Dolinek Podkrakowskich

Wyjadanie krzewów i presja na siedliska przez wypasane zwierzęta pozwoli charakterystycznym gatunkom dobudować siedliska podlegające silnemu nasłonecznieniu. Odsłonięcie wapiennych skał pozwala na silne ich nagrzanie i podniesienie przez to temperatury. Dodatkowo sprzyja to zajmowaniu miejsc przez rośliny ciepłolubne.

Zespół Parków Krajobrazowych obejmuje miejsca atrakcyjne o dużym natężeniu ruchu turystycznego. Wypasane zwierzęta są przez to pod dużą presją. Dolinki charakteryzują się turystyką kwalifikowaną tzw. sportów przestrzennych jak wspinaczka skałkowa

i kolarstwo górskie. Realizowanie projektu wymaga ciągłego dialogi między gminami zarządzającymi terenem aby unikały wykaszania i mulczerowania, turystami aby ze zrozumieniem traktowali realizację wypasu, zarządem obszaru chronionego aby dostosował założenia planu ochrony do realiów dla poszczególnych miejsc i realizatorem zadania.

Ochrona czynna Muraw Kserotermicznych na Wyżynie Miechowskiej

Wed, 30 Oct 2024 21:37:43 GMT

Ochrona czynna muraw kserotermicznych na Wyżynie Miechowskiej

Zadanie jest realizowane w ramach pięcioletniego projektu ochrony muraw kserotermicznych na terenie rezerwatów Biała Góra, Opalonki, Dąbie i Sterczów. Rezerwaty są położone na północny zachód i wschód od Miechowa. Duży rozrzut powierzchni jest niemałym wyzwaniem logistycznym

Murawy kserotermiczne występują na nasłonecznionych zboczach o ubogim, wapiennym podłożu. Wykształciły się głównie w związku z prowadzonym tutaj dawniej wypasem.

Wskutek porzucenia tej gospodarki, cenne płaty siedlisk zaczęły zarastać krzewami i drzewami. Przywrócenie wypasu w tych miejscach, ma na celu odtworzenie i zachowanie siedlisk ciepłolubnych. Choć wypas zwierząt jest metodą bardziej czasochłonną niż mechaniczne usunięcie roślinności, jest to metoda znacznie bardziej korzystna dla cennych siedlisk i gatunków. Tereny ulegające silnej sukcesji są odkrzaczane ręcznie w okresie poprzedzającym wypas.

Wypasane zwierzęta omijają niesmaczne dla nich gatunki roślin, które mogłyby ulec zniszczeniu podczas koszenia, ruch racic odsłania nasiona rzadkich gatunków roślin, a odchody zwierząt dodatkowo użyźniają glebę. Wypas w ramach projektu oparty jest o gatunki: owcy domowej i kóz.

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych Magurski Park Narodowy 2024

Mon, 10 Jun 2024 11:53:21 GMT

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych w Magurskim Parku Narodowym 2024

W 2024 roku prowadzimy kolejny sezon ochrony czynnej na terenach byłej wsi Wilsznia. O zróżnicowanie gatunkowe łąk dba stado bydła białogrzbietego. Ich całodobowa obecność na pastwisku od czerwca do września skutkuje powstawaniem wielu nowych powiązań w ekosystemie i jest podstawą jego rozbudowy. O dobrostan zwierząt dbają wolontariusze . Zapraszamy do wzięcia udziału w projekcie.

Strategia komunikacji i rozwoju lokalnych inicjatyw społecznych

Wed, 12 Jul 2023 21:45:50 GMT

W roku 2022 zrealizowano siedem projektów zarządzanych na podstawie przygotowanej w 2021 roku instrukcji stanowiącej podstawę działań dla koordynatorów projektów
Przygotowane mechanizmy zarządzania projektami sprawdziły się nie tylko w formule projektów pro-środowiskowych. Rok 2022 był dla naszej organizacji dużym wyzwaniem w zakresie przygotowania i zrealizowania projektu pomocy uchodźcom z Ukrainy. Tym bardziej, że po raz pierwszy realizowaliśmy aktywną zbiórkę wsparcia rzeczowego i ﬁnansowego. Umiejętność wdrożenia przygotowanych procesów zarządzania, szkolenia kadry i wolontariuszy zaowocowały skutecznym i profesjonalnym rozliczeniem projektu oraz jego sukcesem w zakresie realnie niesionej pomocy rodzinom uchodźców.
W okresie od lutego do września 2022 zawarto 4 porozumienia z organizacjami pozarządowymi i instytucjami działającymi we wspólnym obszarze z fundacją wspierania bioróżnorodności Horb
W 2022 roku strona internetowa została udostępniona pod domeną horb.org co otworzyło możliwości współpracy międzynarodowej, domenę horb.org zakupiono w marcu 2022 roku w ramach planowanego wkładu własnego

W 2022 roku uzyskano zwiększenie ilości użytkowników w czasie trwania projektu w 2022 roku strona horb.org. uzyskała 4400 wyświetleń ( wzrost ponad 300% w stosunku do okresu przed rozpoczęciem projektu i ponad 170% do roku 2021) . Stronę odwiedziło 2400 użytkowników ( 400 % więcej w stosunku do uruchomienia projektu i ponad 100% więcej niż w 2021roku.
Konto w serwisie twitter rozpoczęło publikowanie treści jesteśmy na etapie budowania społeczności wokół tego medium, jesteśmy na początku tej drogi i bieżący rok pozwoli nam osiągnąć ponad 100 obserwujących do końca 2023 roku Utrzymano wzrostowy trend na koncie Instagram sięgający 300% w stosunku do roku 2021 czyli pierwszego roku wdrożenia projektu oraz podobny, 300% wzrost na proﬁlu Facebook uzyskując zasięg ponad 180 tys użytkowników , kanał na y ou tube uzyskał 170 subskrybentów i zasięg o 100% większy niż w 2021 roku 25 tysięcy wyświetleń, oraz ponad 260% większy czas oglądania nadesłanych materiałów niż w 2021 wynoszący ponad 220 godzin.
W 2022 roku przygotowano edyc je biuletynu Horb o nakładzie 500 egz z zasięgiem 30 tyś osób dla wydania cyfrowego.
W 2022 roku przeprowadzono przeprowadzono szkolenia dotyczące zarządzania treściami w mediach społecznościowych w ramach wkładu organizacji pozarządowych w pomoc humanitarną w czasie wojny na Ukrainie oraz rozwóju Wspólnej Polityki Rolnej oraz bieżących działań fundacji w ramach prowadzonej ochrony czynnej
Projekt strategii komunikacji i rozwoju loklanych inicjatyw społecznych jest kontynuowany w 2023 roku.

W ramach projektu, w 2021 roku zrealizowaliśmy szkolenia dla wolontariuszy, zorganizowaliśmy wystawę oraz happening mieszkańców wsi Myscowa, spotkania z organizacjami pozarządowymi, wydaliśmy biuletyn informacyjny, stworzyliśmy kanał w serwisie YouTube, kończymy pracę poprawiające stronę internetową.

Konsekwencją powstania organizacji dla sprecyzowanych inicjatyw jest duże zaangażowanie członków organizacji , średnio 55% zrzeszonych osób aktywnie włącza się w życie organizacji. Jednak ze wz ględu na brak funduszy, zaplecza i ograniczeń w kompetencjach kadrowych, funkcjonowanie organizacji jest krótkotrwałe.

Dlatego 40% organizacji nie ma dłuższego stażu niż 5 lat. Ograniczenia instytucjonalne przekładają się na typowo społeczny charakter pracy, (56%) stowarzyszeń i fundacji z naszego regionu działa wyłącznie społecznie, nie zatrudniając żadnego personelu.

Równocześnie towarzyszy temu słaba aktywność w ramach wolontariatu, osoby spoza struktur organizacji nie są aktywne społecznie. Jest to pokłosie modelu zarządzania opartego na liderze, braku formalnych struktur i standardów. Projekt ma zapobiec opisanym problemom poprzez wzmocnienie naszej organizacji w zakresie posiadanych zasobów, wypracowaniu strategii komunikacyjnej i wprowadzeniu zmian w zarządzaniu.

Celem projektu jest przygotowanie, realizacja i wdrożenie wypracowanej strategii komunikacyjnej polegającej na wielokanałowym ( media elektroniczne, tradycyjne, instalacje, wystawy, wydarzenia), spójnym i transparentnym prezentowaniu naszych celów, wartości, zrealizowanych projektów i proponowanych rozwiązań dla problemów będących podstawą lokalnych inicjatyw społecznych .

Realizacja stałej współpracy z przeszkolonymi wolontariuszami. Zmiany zarządzania organizacją polegającej na stworzeniu standardów skuteczności działania, komunikacji, podniesienie jakość w sprawozdawczości, przejrzystości funkcjonowania; zwiększenie efektywności oddziaływania

Czynna ochrona otwartych siedlisk ciepłolubnych oraz krajobrazu Wyżyny Krakowsko- Częstochowskiej przez prowadzenie wypasu zwierząt na wybranych powierzchniach w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie

Wed, 12 Jul 2023 16:40:32 GMT

Ochrona czynna w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie

Zadanie jest realizowane w ramach projektu „ Czynna ochrona otwartych siedlisk ciepłolubnych oraz krajobrazu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej poprzez prowadzenie wypasu zwierząt na wybranych powierzchniach w Parku Krajobrazowym Dolinki Krakowskie”. Projekt jest realizowany w oparciu o uchwałę Sejmiku województwa Małopolskiego w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie uwzględniającego zakres planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Dolinki Jurajskie PLH120005. W Dolinkach Krakowskich występują siedliska ciepłolubne, które wyróżniają się bogactwem gatunków roślin.
Siedliska te rozprzestrzeniły się na zboczach nasłonecznionych dolin, głównie w związku z prowadzonym tutaj dawniej tradycyjnym rolnictwem, przede wszystkim gospodarką pasterską.Wskutek porzucenia tej gospodarki, cenne płaty siedlisk zaczęły zarastać krzewami i drzewami. Przywrócenie wypasu w tych miejscach, ma na celu odtworzenie i zachowanie siedlisk ciepłolubnych.
Choć wypas zwierząt jest metodą bardziej czasochłonną niż mechaniczne usunięcie roślinności, jest to metoda znacznie bardziej korzystna dla cennych siedlisk i gatunków.
wypasane zwierzęta omijają niesmaczne dla nich gatunki roślin, które mogłyby ulec zniszczeniu podczas koszenia, ruch racic odsłania nasiona rzadkich gatunków roślin, a odchody zwierząt dodatkowo użyźniają glebę. Wypas oparty jest o trzy gatunki: bydło domowe, owcy domowej i kóz.

Wolontariat w ochronie czynnej 2023

Wed, 12 Jul 2023 16:29:53 GMT

Wolontariat w ochronie czynnej 2023

Jeżeli chcesz wziąć udział w wolontariacie skontaktuj się z nami przez formularz .

Jak co roku zapraszamy wolontariuszy do pomocy przy działaniach ochrony czynnej, polegających na ekstensywnym wypasie bydła, owiec i kóz na trudnodostępnych powierzchniach obszarów chronionych. Wolonatriusze mają zapewniony nocleg w przyczepach kempingowych wyposażonych w zasilanie OZE, kuchnia i łazienka, zwrot kosztów przyjazdu, ubezpieczenie oraz szkolenia. Praca polega na zabezpieczeniu terenów wypasanych ogrodzeniem elektrycznym zabezpieczającym zwierzęta. Regularne kontrole dobrostanu zwierząt oraz ogrodzenia.

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych Magurski Park Narodowy 2023

Wed, 12 Jul 2023 16:25:09 GMT

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych w Magurskim Parku Narodowym 2023

W 2023 roku prowadzimy kolejny sezon ochrony czynnej na terenach byłej wsi Wilsznia. O zróżnicowanie gatunkowe łąk dba stado bydła białogrzbietego. Ich całodobowa obecność na pastwisku od czerwca do września skutkuje powstawaniem wielu nowych powiązań w ekosystemie i jest podstawą jego rozbudowy. O dobrostan zwierząt dbają wolontariusze . Zapraszamy do wzięcia udziału w projekcie.

Podkarpacki Naturalny Wypas 2023

Wed, 12 Jul 2023 16:19:55 GMT

Podkarpacki Naturalny Wypas 2023

Zadanie ma na celu aktywną ochronę ekosystemów nieleśnych Beskidu Niskiego poprzez prowadzenie na nich ekstensywnej gospodarki pasterskiej prowadzącą do poprawy różnorodności biologicznej terenów łąkowo-pastwiskowych
Miejscem realizacji zadania są tereny starostwa krośnieńskiego i jasielskiego w obrębie gmin znajdujących się na obszarze natura 2000 Beskid Niski (PLB180002), który należy do największych obszarów Natura 2000 w kraju. Tereny nieleśne to zaledwie 5% powierzchni Beskidu Niskiego charakteryzujące się jednak dużym zróżnicowaniem siedliskowym. (Występuje na nich 40 typów siedlisk). Zmiany w sposobie gospodarowania w ciągu ostatnich 20 lat doprowadziły Beskidzie Niskim do 80% redukcji siedlisk nieleśnych o znaczeniu europejskim. Problemem jest spadek pogłowia zwierząt trawożernych, wynoszący 70% w ostatnich 20 latach. Jest to związane z uciążliwością prowadzenia ekstensywnego rolnictwa na terenach górskich o rozdrobnionej strukturze agrarnej i pochodną redukcji gospodarstw na poziomie 6% rocznie. Beskid Niski ma niekorzystny wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Ten syntetyczny miernik warunków do produkcji rolniczej wyklucza zdolności konkurencyjne lokalnego rolnictwa na rynku. Cechą charakterystyczną lokalnego rolnictwa ekstensywnego jest ponad 40% udział zwierząt wypasanych na nie swoich gruntach (gmina Krempna). Pociąga to za sobą dodatkowe koszty, które w realiach rynkowych wpływają na niską opłacalność. Wymusza to zaniechanie produkcji rolniczej i przejście na utrzymywanie trwałych użytków zielonych dla uzyskania dopłat obszarowych. Zmiany te determinują wprowadzenie regionalnego programu wsparcia chowu i hodowli zwierząt trawożernych. Wypasane zwierzęta są czynnikiem regenerującym różnorodność biotyczną pastwisk. Cel zadania - utrzymanie i poprawa różnorodności biologicznej cennych przyrodniczo terenów łąkowo-pastwiskowych jest realizowany poprzez wsparcie dla ekstensywnej gospodarki pasterskiej z zachowaniem wymogów w zakresie dobrostanu zwierząt przebywających na pastwiskach.
W 2023 roku do realizacji zadania zostało zgłoszonych 1883,84 ha z czego 39% objętych jest certyfikacją ekologicznego gospodarowania. Ilość gospodarstw objętych certyfikatem utrzymuje się na stałym poziomem z nieznacznymi wahaniami 0,1% w skali roku. Obszar objęty wypasem w 2023 roku jest większy o 7% od terenów zgłoszonych w 2022 roku. Bardzo cieszy utrzymanie trendu wzrostowego w zgłaszanej przez naszą organizację powierzchni wypasu (649 ha w 2018 roku, 1218ha w 2019r, 1457ha w 2020, 1540,93ha w 2021 roku, 1762,96 w 2022). Efektywność aktywnej ochrony bioróżnorodności jest zapewniona przez utrzymanie obsady pastwisk na poziomie 0,5 DJP. W skład stada wchodzi przede wszystkim bydło, jednak w wypasie obecne są inne gatunki przeżuwaczy: owce 160 sztuki, kozy 60 sztuk, 16 koni i 17 danieli. Plan wypasu został opracowany w oparciu o kwaterowy i kwaterowy dawkowany, który przyczynia się do szybszej regeneracji traw w runi. W ostatnich latach trzech latach prowadzone jest typowo pastwiskowe wykorzystanie użytków na terenie Magurskiego Parku Narodowego, co dodatkowo podkreśla rolę ekstensywnego pasterstwa w aktywnej ochronie środowiska. Będziemy kontynuować monitoring wypasu wprowadzając równocześnie zapis uzyskanych danych ( z lat 2015-2022) do systemu GIS. Rozwijamy tę technologię we współpracy z ARiMR, wydziałem biologii i nauk o Ziemi UJ oraz Uczelnią Państwową w Sanoku. System GIS jest narzędziem pozwalającym na monitoring celów zadania i założeń bazujących na celach i efektach środowiskowych, nie zaś rekompensowaniu strat wobec uśrednionych zysków intensywnej gospodarki rolnej jak ma to ma miejsce w przypadku dotacji w ramach Wspólnej Polityki Rolnej

Wypas zwierząt gospodarskich w obszarze Natura 2000 Kwiatówka

Wed, 12 Jul 2023 13:34:18 GMT

Ochrona czynna płatów dąbrowy świetlistej -rezerwat Kwiatówka

Projekt polega na ochronie czynnej przez wypas terenu dąbrowy świetlistej znajdującej się na terenie rezerwatu Kwiatówka . Jest to obszar Natura 2000 PLH120056. Obszar Natura zajmuje niewielkie wzniesienie na obszarze Garbu Wodzisławskiego, tuż przy granicy z Wyżyną Miechowską. Leży wewnątrz większego kompleksu leśnego, tzw. uroczyska Chrusty, położonego na zachód od międzynarodowej drogi E7. Obejmuje rezerwat " Kwiatówka " (część oddziału 27 Nadleśnictwa Miechów ) oraz leżące obok - część oddziału 26 i 25, które włączono ze względu na stanowiska licznie występującego tu dzwonecznika wonnego Adenophora liliifolia. Teren jest nieznacznie nachylony w kierunku północno-wschodnim. Jego długość to ok. 750 m a szerokość 270 m. Obszar utworzony dla ochrony świetlistej dąbrowy Potentillo albae-Quercetum - zanikającego zbiorowiska leśnego na terenie Polski oraz grądu środkowoeuropejskiego Tilio- Carpinetum. Jest to zarazem jedyne w Małopolsce stanowisko dzwonecznika wonnego Adenophora liliifolia, gatunku wymiemionego w załączniku II Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Wypas przeprowadziamy na areale 5 ha dąbrowy świetlistej. Obecność owiec i kóz ma ograniczyć przekształcenie dąbrowy w kierunku grądy i przywrócić charakterystyczną różnorodność biologiczną podszytu dąbrowy.

Płaty świetlistej dąbrowy powstałe na żyznych, średnio wilgotnych glebach brunatnych należą do zbiorowisk antropozoogenicznych, które ukształtowały się i istniały przez wiele stuleci pod wpływem wypasu . WYpas był prowadzone przez chłopow posiadających pojedyńcze sztuki swiń, które żerowały na żołędziach oraz bydła korzystającego z bogatego florystycznie runa. W drugiej połowie XX wieku zaprzestano wypasania zwierząt w lasach. Zaniechanie tego sposobu użytkowania spowodowało, że część świetlistych lasów dębowych w Polsce uległa spontanicznym zmianom, prowadzącym do powstania w ich miejsce cienistych lasów liściastych. Ekspansywny rozwój graba, a w niektórych stanowiskach leszczyny, spowodował istotną zmianę struktury lasu. Zmiana warunków świetlnych zadecydowała o zaniku w runie najbardziej charakterystycznych dla tego typu lasu gatunków światłolubnych.

Świetlista dąbrowa jest najbogatszym w gatunki zbiorowiskiem leśnym Polski. Wyjątkowo bogata i bardzo zróżnicowana pod względem ekologicznym flora decyduje o tym, że obecność nawet małych powierzchni świetlistej dąbrowy w kompleksach leśnych wpływa w dużym stopniu na różnorodność biologiczną na poziomie ekosystemów, a także na poziomie gatunków w skali zarówno regionu, jak i kraju.

Świetliste lasy dębowe stanowią jedyną ostoję dla wielu rzadkich i zagrożonych gatunków roślin i zwierząt, wyspecjalizowanych i przystosowanych do określonych warunków środowiska, a więc dostatecznej ilości światła oraz mezotroficznego, suchego i ciepłego podłoża. Tylko tu znajdują schronienie liczne gatunki zwierząt o znaczeniu dla dziedzictwa przyrodniczego. Siedlisko jest ulubionym miejscem bytowania leśnych ssaków kopytnych. Pełni funkcję niszy ekologicznej dla ciepłolubnej flory i fauny. Szczególnie bogata jest żyjąca tu fauna termofilnych owadów.

Centrum Pomocy dla Ukrainy

Fri, 30 Dec 2022 14:16:47 GMT

Centrum pomocy dla Ukrainy w centrum edukacji ekologicznej pasterski dzwonek

Inwazja Rosji na Ukrainę zmieniła znany nam dotychczas świat. Organizacje pozarządowe są jednym z filarów demokracji umożliwiając samoorganizację obywatelską w sytuacji gdy ani państwo ani biznes sobie nie radzą. Wojna za naszą granicą była takim właśnie momentem. Dlatego w naszych głowach zrodził się pomysł stworzenia bezpiecznej oazy dla rodzin uciekających przed wojną. Było to dla nas nowe doświadczenie, ponieważ do tej pory fundacja realizowała projekty o charakterze edukacyjnym. Nasze doświadczenia w wolontariacie i redystrybucji środków państwowych miały się przydać w nowych i nieznanych nam dotychczas okolicznościach pomocy humanitarnej.

7 marca 2022 roku, około godziny 14 zgłosiłam naszą fundację jako organizację pomocy przyjęcia rodzin uchodźców. Już trzy godziny później dostałam telefon, że na przejściu granicznym Hrebenne czeka na nas kilka rodzin. W naszym centrum edukacji ekologicznej Daliowej wolontariusze – Dariusz i Antonia tworzyli centrum pomocy dla uchodźców. Mimo trudności i później pory w znalezieniu autokaru na 30 osób jedna myśl, która pojawiła się w mojej głowie: nie usnę dopóki nie sprowadzę tych rodzin do naszego centrum. Trans-Usługi z Iwonicza zdeklarowały chęć pomocy i już o godzinie 20 wraz z wolontariuszką Sabiną wyruszyłyśmy w drogę. Żadne słowa nie wyrażą widoku i dramatyzmu sytuacji jaką zastałyśmy na miejscu. Około godziny 2 nad ranem wyruszyliśmy w drogę powrotną, która była ciężka, nie tylko ze względu na warunki drogowe, ale przede wszystkim uderzające poczucie odpowiedzialności.

Przyświecał nam jeden cel: stworzyć bezpieczne miejsce, w którym uciekające przed wojną kobiety i dzieci będą się czuły jak w drugim domu. Czas pokazał, że ten cel udało się zrealizować. Gdy pierwszy raz usłyszałam z ust naszych małych podopiecznych, że to ich dom poczułam, że nasza ciężka praca przynosi owoce. W pierwszych dniach pobytu przybyłych rodzin skupiliśmy się na ich podstawowych potrzebach. Pomoc ludzi dobrej woli przerosła nasze najśmielsze oczekiwania, rzeczy przybywało z dnia na dzień, również darczyńcy wpłacali datki na konto Fundacji Horb, co mogło umożliwić nam funkcjonowanie i dalsze niesienie pomocy. Na dzień dzisiejszy łącznie w naszym centrum udzieliliśmy pomocy około 60 osobom, 4 rodziny zdecydowały się z nami pozostać. Od 8 marca bardzo się ze sobą żyliśmy, każdy dzień przynosił nam coś nowego, nowe zadania i obowiązki. Wolontariusze fundacji stworzyli wraz z uchodźcami wyjątkową relację.

Przez ostatnie ponad pół roku spędziliśmy bardzo dużo czasu razem w tym: zorganizowaliśmy Święta Wielkanocne, organizowaliśmy warsztaty, stworzyliśmy sklepik, aby przebywające pod opieką fundacji kobiety mogły sprzedawać swoje rękodzieło. Podzieliliśmy się z darami, które dostaliśmy, wsparliśmy: domy dziecka na Ukrainie, rodziny z Ukrainy, które mieszkają na terytorium Polski i wiele innych zbiórek. Dziesięcioro podopiecznych, którzy z nami zostali, nauczyli się żyć w Daliowej, dzieci zaaklimatyzowały się w szkole, ich mamy wykonują rękodzieło, które umożliwia im rozwój i przynosi dochody. Działamy dalej!

W imieniu Fundacji oraz przede wszystkim uchodźców z Ukrainy składam wielkie podziękowania za dla wszystkich darczyńców i osób, które zaangażowały się w projekt w Centrum Pomocy dla Ukrainy w Daliowej.

Bardzo dziękuję wolontariuszom, bez których nie udałoby się tego osiągnąć – Dariuszowi, Antoninie, Sabinie poprowadziłabym tej arki.
Koordynator projektu Kaja Wrzecionko

Całe rozliczenie projektu Centrum pomocy dla Ukrainy za rok 2022 znajdą państwo na stronie https://www.horb.org/dokumenty

Zapraszamy na naszego Instagrama: #fundacjahorb_pomocdlaukrainy

Czynna ochrona ekosystemów nieleśnych Magurski Park Narodowy 2022

Fri, 30 Sep 2022 13:26:37 GMT

Czynna ochrona w Magurskim Parku Narodowym 2022

Projekt polega na czynnej ochronie łąk nieistniejące wsi Wilsznia. Tereny byłej wsi wchodzą w obszar Magurskiego Parku Narodowego. Ochrona czynna polega na prowadzeniu ekstensywnego wypasu bydła w obsadzie 0,5 DJP/ha. Wypas prowadzony jest w oparciu o stado bydła białogrzbietego. Rasy rodzimej objętej programem ochrony rezerw genetycznych. Bydło białogrzbiete swietnie wykorzystuje, ubogie półnaturalne siedliska. Wypas zapewnia utrzymanie urozmaiconego charakteru łąk, gwarantującego zróżnicowanie siedliskowe. Sprzyja temu ograniczenie działań agrotechnicznych zmieniających naturalny charakter łąk. Urozmaicone warunki siedliskowe dają możliwość występowania gatunków o różnych wymaganiach obok siebie. Wpływ zwierząt na pastwiska nie wynika jedynie z selektywności zwierząt podczas zgryzania runi. Istotna jest fizyczna obecność zwierząt podczas całego sezonu pastwiskowego. Zwierzęta oddziaływają na pastwiska poprzez tworzenie ekotonów, mikrosiedlisk, w postaci ścieżek, miejsc odpoczynku, wodopoju. Ich obecność kształtuje siedliska, tworząc nisze atrakcyjne dla konkretnych gatunków, stwarzając optymalne warunki poprzez fizyczne zmiany zachodzące na łące. Inna temperatura murawy w miejscach wygniecionych lub wydeptanych przez zwierzęta jest istotna dla owadów i zwierząt zmiennocieplnych. Podobnie odchody przeżuwaczy stanowią element wzbogacający ekosystem. Obecność wypasanego bydła tworzy wielowymiarowe powiązania pomiędzy gatunkami, wzbogacając procesy zachodzące w ekosystemie i utrzymując jego funkcjonowanie na wysokim poziomie.

Wieś Wilsznia powstała na przełomie XVII i XVIII wieku. Mieszkańcy zajmowali się wypasem bydła i pracami leśnymi. Ściągali drzewo z otaczających lasów i wozili je do tartaku w Barwinku a nawet do Krosna. Na początku XX wieku mieszkańcy wsi masowo emigrowali zarobkowo do USA. Wieś liczyła wówczas ok 30 gospodarstw. W czasie II Wojny Światowej teren Beskidu Niskiego, na którym znajduje się Wilsznia był objęty działanimi tzw operacji Dukielskiej. To jedna z najbardziej krwawych bitew tej wojny na ziemiach polskich. W ich wyniku wieś została doszczętnie zniszczona. Ocalali mieszkańcy, przeniesili się do obwodu Lwowskiego. Od tego czasu, trudno dostępne tereny Wilszni nie są wykorzystywane rolniczo, stopniowo zarastając i tracąc swój pierwotny charakter.

Podkarpacki Naturalny Wypas 2022

Thu, 29 Sep 2022 11:13:26 GMT

Podkarpacki Naturalny Wypas 2022

Zadanie wypasu przeprowadzono na powierzchni 1762,96 ha położonych na obszarze natura 2000 Beskid Niski . W skład powierzchni wchodziło 1013,71 ha objętych ochroną obszaru Natura 2000 i 738,32 ha objętych certyfikatem ekologicznym, 10,63 ha nie objętych certyfikacją ani formą ochrony. W zadania wzięło udział 55 rolników udostępniając do realizacji 720 sztuk bydła, 50 kóz ,120 owiec, 15 danieli, 14 koni. Uczestnikom przekazano 363 993 zł dotacji. Wypas przeprowadzono w terminie od drugiej połowy maja do drugiej połowy października 2022. Przygotowanie do wypasu zrealizowano w kwietniu i pierwszej połowie maja 2022 roku. Monitoring przeprowadzono na 10 próbkach kontrolnych obejmujących 100 ha . Dane z monitoringu wprowadzono do systemu informacji geograficznej. Przeprowadzono kampanie promujące cele i założenia zadania oraz działania informacyjne w tym zakresie. Widać znaczenie projektu dla utrzymania wypasu i kultury ekstensywnego użytkowania łąk, powierzchnia przeznaczona do wypasu systematycznie się zwiększa przy utrzymaniu tej samej ilości beneficjentów. Areał zgłoszony zwiększył się o 14%, przy czym ilość ha objętych certyfikacją ekologiczną wynosi 42% zgłoszonej powierzchni.

„Ostatni Dzwonek” - centrum edukacji i tradycyjnego rolnictwa

Sun, 27 Mar 2022 20:51:03 GMT

„Ostatni Dzwonek” - pasterskie centrum edukacji ekologicznej i tradycyjnego rolnictwa o wysokiej wartości przyrodniczej

Pierwsze działania szkoleniowo edukacyjne przeprowadziliśmy w 2021 roku.

Pełną funkcjonalność centrum z dostępem do stanowisk terenowych centrum osiągnie w IV kwartale 2022 roku.

Klubik Mam w Gminie Jaśliska

Sat, 26 Mar 2022 22:17:21 GMT

Projekt finansowany przez Narodowy Instytut Wolności ze środków programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2021-2030.

Proponowane w ramach klubu działania przyczynią się do zwiększenia aktywności obywatelskiej uczestników ze szczególnym uwzględnieniem zwiększenia aktywności wolontariacie. Proponowane działanie wynika z doświadczenia naszej organizacji jako organizatora i współzałożyciela spółdzielni socjalnych co przyczyniło się do dobrego rozpoznania lokalnych potrzeb i specyfiki miejscowej społeczności.

Członkami jednej z założonych przez nas spółdzielni są wyłącznie kobiety, które od lat zgłaszały nam problemy matek związane z brakiem w naszej gminie żłobka, przedszkola, lekarza pediatry (tylko w gminie sąsiedniej), pomocy psychologicznej, kawiarenki czy klubu.

Spotkania poprzedziła promocja - w postaci oplakatowania regionu objętego działaniem oraz promocja w internecie. Przeprowadzone zajęcia były rejestrowane i opublikowane w na kanale serwisu youtube

Podkarpacki Naturalny Wypas III 2021

Sun, 23 Jan 2022 23:49:14 GMT

Wypas jako aktywna ochrona ekosystemów nieleśnych Beskidu Niskiego

Podpisaliśmy umowę z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego na realizację zadania publicznego Podkarpacki Naturalny Wypas w 2021 roku. To początek III edycji Programu aktywizacji gospodarczo-turystycznej województwa podkarpackiego poprzez promocję cennych przyrodniczo i krajobrazowo terenów łąkowo-pastwiskowych z zachowaniem bioróżnorodności w oparciu o naturalny wypas zwierząt gospodarskich i owadopylność.

Zadanie ma na celu aktywną ochronę ekosystemów nieleśnych Beskidu Niskiego. Miejscem realizacji zadania są tereny starostwa krośnieńskiego i jasielskiego w obrębie gmin znajdujących się na obszarze natura 2000 Beskid Niski (PLB180002), który należy do największych obszarów Natura 2000 w kraju.

Tereny nieleśne to zaledwie 5% po wierzchni Beskidu Niskiego i jednak charakteryzują dużym zróżnicowaniem siedliskowym. Występuje na nich 40 typów siedlisk.

Zmiany w s posobie gospodarowania w ciągu ostatnich 20 lat doprowadziły Beskidzie Niskim do 80% redukcji siedlisk nieleśnych o znaczeniu europejskim. Problemem jest spadek pogłowia zwierząt trawożernych, wynoszący 70% w ostatnich 20 latach. Jest to związane z uciążliwością prowadzenia ekstensywnego rolnictwa na terenach górskich o rozdrobnionej strukturze agrarnej i pochodną redukcji gospodarstw na poziomie 6% rocznie.

Beskid Nis ki ma niekorzystny wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Ten syntetyczny miernik warunków do produkcji rolniczej wyklucza zdolności konkurencyjne lokalnego rolnictwa na rynku. Cechą charakterystyczną lokalnego rolnictwa ekstensywnego jest ponad 40% udział zwierząt wypasanych na nie swoich gruntach (gmina Krempna). Pociąga to za sobą dodatkowe koszty, które w realiach rynkowych wpływają na niską opłacalność. Wymusza to zaniechanie produkcji rolniczej i przejście na utrzymywanie trwałych użytków zielonych dla uzyskania dopłat obszarowych.

Zmiany te determinują wprowadzenie regionalnego programu wsparcia chowu i hodowli zwierząt trawożernych. Wypasane zwierzęta są czynnikiem regenerującym różnorodność biotyczną pastwisk.

Cel zadania

Utrzymanie i poprawa różnorodności biologicznej cennych przyrodniczo terenów łąkowo-pastwiskowych jest realizowany poprzez wsparcie dla ekstensywnej gospodarki pasterskiej.

W 2021 ro ku do realizacji zadania zostało zgłoszonych 1540,93 ha z czego 40% objętych jest certyfikacją ekologicznego gospodarowania. Areał ten wypasany jest z obsadą 0,5 DJP.

W skład stada wchodzi przede wszystkim bydło, jednak w wypasie obecne są inne gatunki przeżuwaczy:

owce 100 sztuk,
kozy 70 sztuk,
9 koni
15 danieli

Należy wskazać kolejny wzrost powierzchni zgłaszanej przez naszą organizację w roku bieżącym (649 ha w 2018 roku, 1218ha w 2019r, 1457ha w 2020). Efektywność aktywnej ochrony bioróżnorodności jest zapewniona przez utrzymanie obsady pastwisk na poziomie 0,5 DJP.

Plan wypasu został opracowany w oparciu o kwaterowy i kwaterowy dawkowany, który przyczynia się do szybszej regeneracji traw w runi.

W ostatnich trzech latach prowadzone jest typowo pastwiskowe wykorzystanie użytków na terenie Magurskiego Parku Narodowego, co dodatkowo podkreśla rolę ekstensywnego pasterstwa w aktywnej ochronie środowiska.

Ochrona siedlisk w ekosystemach nieleśnych Magurskiego Parku Narodowego 2021

Fri, 23 Oct 2020 19:53:14 GMT

Realizacja zadań polega na ...

Realizacja zadań ochronnych polega na wypasie mieszanego stada przeżuwaczy - owiec, kóz i bydła ras lokalnych - na areale 11,53 ha w obrębie Baranie, na terenie nieistniejącej wsi Wilsznia. Dzięki wypasowi przeciwdziałamy zmianom w strukturze gatunków i postępującej sukcesji.

Podkarpacki Naturalny Wypas II 2020

Wed, 14 Oct 2020 11:48:54 GMT

Aktywna ochrona pól położonych na obszarze natura 2000 Beskid Niski

Rezultatem wypasu, przeprowadzonego w 2020 roku, była aktywna ochrona 1457, 74 ha położonych na obszarze natura 2000 Beskid Niski. Wypas przeprowadzony był przy obsadzie na poziomie 0, 47 DJP dzięki czemu uzyskano pozytywny wpływ na wypasane działki. Wypłacono planowaną kwotę dotacji 297990,6 PLN. W tym roku areały objęte certyfikatem ekologicznym stanowiły blisko 40% wypasanych użytków.

Zrealizowaliśmy monitoring zadania. Jego celem była ocena wybranych działek na obszarze Natura 2000 Beskid Niski obejmujących tereny łąkowe użytkowane pastwiskowo i kośno-pastwiskowo pod względem występowania chronionych i zagrożonych gatunków roślin oraz bezkręgowców (motyle), które świadczą o ich bioróżnorodności. Przeprowadzony monitoring użytków polegał na inwentaryzacji zasobów przyrodniczych wybranych działek.

Ze względu na sytuację epidemiczną panującą w 2020 roku zdecydowaliśmy się przeprowadzić działania edukacyjne, których efektem było wydrukowanie 36 stronnicowego biuletynu o nakładzie 500 egzemplarzy . Biuletyn był dystrybuowany bezpośrednio do uczestników projektu, organizacji i instytucji zaangażowanych w jego realizację i współpracujących z naszą fundacją.

Został także opublikowany w wersji elektronicznej na stronie horb.org.pl, a informacja na ten temat jest dostępna na powiązanych serwisach mediów społecznościowych Facebook i Instagram.

Przy podpisywaniu umów z rolnikami w ramach indywidualnych spotkań przeprowadzonych w ciągu trzech dni zostały przeprowadzone indywidualne szkolenia obejmujące tematykę wsparcia rolnictwa tradycyjnego w ramach przygotowywanego projektu WPR Green Deal

Zakwaterowanie wolontariuszy przy nadzorze ochrony bioróżnorodności

Sat, 03 Oct 2020 22:13:58 GMT

Zakwaterowanie i przeszkolenie wolontariuszy do opieki nad stadem bydła 2021

Projekt jest dedykowany aktywnej ochronie bioróżnorodności przez wypas zwierząt gospodarskich na areale 2000 ha na terenie obszaru Natura 2000 Beskid Niski, który należy do największych obszarów Natura 2000 w kraju.

Realizacja czynnej ochrony przez ekstensywny wypas na tak dużym terenie napotykała na barierę odpowiedniego sprzętu. Pastwiska znajdują się na obszarze o dużej powierzchni, pastwiska są od siebie oddalone o 50 km. Wymaga to przemieszczania przeszkolonych grup monitorujących zadanie na dużym obszarze. Szkolenie wolontariuszy odbywa się m.in w zakresie monitoringu, bioróżnorodności, dobrostanu wypasanych zwierząt i efektywności wypasu na poszczególnych areałach, a także historii regionu i tradycji kultury pasterskiej regionu Karpat.

Wolontariusze potrzebowali mobilnego zakwaterowania umożliwiającego pełnienie tych funkcji w bezpieczny sposób z minimalnym wpływem na środowisko. Przyczepa kempingowa zasilana OZE gwarantuje taki standard.

Cel projektu

Celem projektu jest opieka nad stadem bydła białogrzbietego wypasanego na terenie nieistniejącej obecnie wsi łemkowskiej Wilsznia w Magurskim Parku Narodowym.

Celem wypasu bydła jest utrzymanie bioróżnorodności łąk. Wypas zapewnia utrzymanie urozmaiconego charakteru łąk, gwarantującego zróżnicowanie siedliskowe. Urozmaicone warunki siedliskowe dają możliwość występowania gatunków o różnych wymaganiach obok siebie. Wpływ zwierząt na pastwiska nie wynika jedynie z selektywności zwierząt podczas zgryzania runi. Istotna jest fizyczna obecność zwierząt podczas całego sezonu pastwiskowego. Zwierzęta oddziaływują na pastwiska poprzez:

tworzenie ekotonów,
mikrosiedlisk w postaci ścieżek, miejsc odpoczynku, wodopoju.

Ich obecność kształtuje siedliska, tworząc nisze atrakcyjne dla konkretnych gatunków, stwarzając optymalne warunki poprzez fizyczne zmiany zachodzące na łące. Inna temperatura murawy w miejscach wygniecionych lub wydeptanych przez zwierzęta jest istotna dla owadów i zwierząt zmiennocieplnych. Podobnie odchody przeżuwaczy stanowią element wzbogacający ekosystem.

Obecność wypasanego bydła tworzy wielowymiarowe powiązania pomiędzy gatunkami, wzbogacając procesy zachodzące w ekosystemie i utrzymując jego funkcjonowanie na wysokim poziomie.

Realizacja

Zarządzanie kapitałem ekologicznym Podkarpacia 2020

Wed, 30 Sep 2020 19:15:21 GMT

W ramach zrealizowanego projektu "Zarządzanie Kapitałem Ekologicznym Podkarpacia" finansowanego w ramach Funduszu Inicjatyw Obywatelskich wydaliśmy kolejną edycję publikacji edukacyjnej "Biuletyn Horb" oraz przeprowadziliśmy szereg prezentacji i szkoleń.

Podkarpacki Wypas Naturalny 2019

Tue, 10 Sep 2019 10:07:23 GMT

Plan wypasu oparty o kwaterowy i rotacyjny system wypasania

Miejscem realizacji zadania są tereny starostwa krośnieńskiego i jasielskiego w obrębie gmin znajdujących się na obszarze natura 2000 Beskid Niski (PLB180002), który należy do największych obszarów Natura 2000 w kraju.

Na tym obszarze zgłoszonych zostało do realizacji zadania 1218,4 ha z czego blisko 40% objętych jest certyfikacją ekologicznego gospodarowania. Areał ten wypasany jest z obsadą 0,6 DJP.

W skład stada wchodzi przede wszystkim bydło, jednak w wypasie obecne są inne gatunki przeżuwaczy: owce 100 sztuk, kozy 50 sztuk, 3 konie i 14 danieli. Należy wskazać znaczący wzrost powierzchni zgłaszanej przez naszą organizację w roku bieżącym (649 ha w 2018 roku), nowe tereny nie objęte wcześniej programem stanowią 2,5% zgłoszonej w tym roku powierzchni. Efektywność aktywnej ochrony bioróżnorodności została w tym roku poprawiona poprzez zoptymalizowanie obsady pastwisk do poziomu 0,6 DJP ( 0,7 DJP w 2018).

Plan wypasu został opracowany w oparciu o kwaterowy i rotacyjny system wypasania przyjęty w większości gospodarstw.

Beskid Niski wyróżnia się przyrodniczo dzięki zachowanym fragmentom cennych zbiorowisk leśnych (buczyn i jaworzyn górskich) oraz korespondujących do nich, bogatych florystycznie łąk i innych zbiorowisk nieleśnych. Obszar zamieszkują ważne dla Europy gatunki zwierząt (z Zał. II Dyr. Siedliskowej i z Zał. I Dyr. Ptasiej), w tym gatunki priorytetowe.

Na obszarze stwierdzono występowanie co najmniej 37 gatunków ptaków wymienionych w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Te wskaźniki są możliwe dzięki dobremu stanowi zachowania drzewostanów i ich zgodności z cennymi i bogatymi florystycznie zespołami pastwiskowo – łąkowymi.

Do najważniejszych zagrożeń dla siedlisk w Beskidzie Niskim należy redukcja heterogenności przyrodniczej poprzez zalesianie terenów otwartych i postępująca naturalna sukcesja leśna na tych terenach.

W ciągu ostatnich szesnastu lat wskaźnik liczebności 25 pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego spadł w Polsce o 20%. Świadczy to o postępującej degradacji środowiska rolniczego. Poziom bioróżnorodności na hektarze uprawy wielkoprzemysłowej jest obecnie niższy niż na takiej powierzchni na terenie wielkomiejskim.

Realizacja niniejszego zadania wpisuje się w główny nurt działań naszej fundacji koncentrujących się wokół zagadnień ochrony przyrody.

W ciągu ostatniego roku zrealizowaliśmy projekt ekonomii społecznej polegający na budowie i wyposażeniu domu pszczelarza przy siedzibie fundacji w Daliowej. Efektem realizacji tego projektu było przygotowanie pasieki, w tym ula poglądowego umożliwiającego obserwację pszczół. Wyposażenie domu pszczelarza jest udostępniany okolicznym pszczelarzom i umożliwia przetworzenie powstałego w okolicznych pasiekach pożytku pszczelego.

Kolejnym działaniem fundacji dla aktywizacji społecznej i umożliwienia wejście na rynek produktów będących efektem tradycyjnych form gospodarowania jest partycypacja w stworzeniu inkubatora przedsiębiorczości. Inkubator powstał przy siedzibie fundacji w Daliowej i został wyposażony w sprzęt umożlwiający przetworzenie , zapakowanie produktów rolnych. Częścią Inkubatora jest serowarnia.

Jaśliski Dom Pszczelarza 2019

Wed, 27 Mar 2019 00:59:24 GMT

Pszczelarstwo to nie tylko biznes czy pasja. Pszczelarstwo to misja.

Inicjatywa została przeprowadzona w okresie 01.07.2018 -12.03.2019. Pierwotny czas realizacji przewidywał termin zakończenia na listopad 2018. Ze względu na wydarzenia losowe czynności przewidziane w harmonogramie realizacji zostały przesunięte za zgodą koordynatora na okres 15.11.2018-14.03.2019. Zmiana terminu nie ma wpływu na osiągnięte rezultaty ani ich trwałość. Całość wydatkowania budżetu przebiegła zgodnie z założeniami realizacji inicjatywy,

W lipcu i sierpniu 2018 roku fundacja przeprowadziła spotkania z lokalnymi rolnikami. Omówiono na nich kwestię wpływu intensywnego rolnictwa na populacje owadów, globalną tendencję zaniku owadów, zagrożeń wynikających z tego zjawiska, nasilenia zjawisk cywilizacyjnych wpływających destrukcyjnie na owady jak zanieczyszczenia chemiczne, smog elektromagnetyczny, ilość i znaczenie pułapek termicznych, zmiany klimatyczne i obecność gatunków inwazyjnych jak szerszeń azjatycki czy gradacje pasożytów i chorób.

W sierpniu i wrześniu 2018 roku, dzięki wolontariatowi (30 godzin pracy wolontariackiej) przeprowadzono wizje w lokalnych pasiekach i wywiady z pszczelarzami w celu właściwego przygotowania materiałów edukacyjnych będących jednym rezultatów realizowanego zadania . Na ich podstawie przygotowano szkolenie przedstawiające aktualne zagrożenia dla całego rzędu błonkówek kluczowym znaczeniem owadów zapylających i pszczół. Przygotowano projekt tablicy informacyjnej i materiałów edukacyjnych.

W listopadzie 2018 roku zgromadzono materiały do budowy domku pszczelarza (praca wolontariackie 5 godzin) oraz zakupiono wyposażenie zgodne z założeniami realizacji inicjatywy (miodarka/wirówka, stoły do odsklepiania, odstojnik, dozownik).Tym samym zrealizowano zakładany rezultat przeprowadzenia inicjatywy.

W marcu 2019 roku wykonano ul poglądowy oraz tablice informacyjną i w ramach prac wolontariackich (5 godzin) zostały one umiejscowione w formie wystawy tematycznej usytuowanej na terenie użytkowanym przez Fundację. Przygotowanie wystawy i modelu ula stanowi trwały rezultat zadania. Opracowano także konspekt zajęć edukacyjnych ( 5 godzin prac wolontariackich) i w oparciu o nie przeprowadzono zajęcia edukacyjne. Przeprowadzenie zajęć szkoleniowych stanowi kolejny i ostatni z zakładanych rezultatów realizacji zadania.

Inicjatywa polegała na wyposażeniu powstającego na terenie Gminy Jaśliska Domku Pszczelarza (DP).

Jego wyposażenie w sprzęt (miodarka/wirówka, stoły do odsklepiania, odstojnik, dozownik itp. ) umożliwi przetworzenie powstałego w okolicznych pasiekach pożytku pszczelego i dalsze jego spożytkowanie zgodnie z życzeniem właścicieli okolicznych pasiek. Zakupiony sprzęt będzie udostępniany okolicznym pszczelarzom. Inicjatywa ta może stać się impulsem i dać początek nowemu podmiotowi ekonomii społecznej w postaci Spółdzielni Socjalnej.

Ponadto planowane jest zorganizowanie punktu edukacyjnego mającego na celu zwiększenie świadomości lokalnej ludności i odwiedzających region turystów na temat roli pszczół w zachowaniu bioróżnorodności i ekonomii rolnictwa oraz korzyści dla człowieka i środowiska naturalnego wynikających z żywotnej działalności pszczelarskiej.

Istotnym elementem edukacyjnej części inicjatywy będzie szkolenie zainteresowanych osób w zakresie korzyści wynikających z istnienia w danym regionie silnych pszczelich rodzin/rojów oraz negatywnych skutków i zagrożeń jakie niesie ze sobą ich zmniejszająca się populacja.

Podkarpacki Wypas Naturalny 2018

Sun, 30 Sep 2018 23:30:17 GMT

Wypas został zrealizowany na 342 działkach zlokalizowanych w gminach Krempna i Jaśliska

Wpływ wypasu na bioróżnorodność był poddany monitoringowi

Jako materiał porównawczy podlegający ocenie zostały użyte wyniki analiz fitosocjologicznych przeprowadzanych przed podpisaniem umowy o realizację zadania a także w sezonach poprzedzających realizację zadania i będących wynikiem niezależnych działań Zleceniobiorcy. Zestawiono 14 zdjęć fitosocjologicznych wykonanych metodą Braun-Blanqueta pochodzących z różnych inwentaryzacji w ostatnich trzech sezonach na terenie obszaru Natury 2000 Beskid Niski. Wykonane zdjęcia obrazują charakterystyczne fitocenozy badanych działek i były wykonywane w miejscach najlepiej charakteryzujących występującą roślinność. Ocenę przeprowadzono na działkach o różnym sposobie użytkowania pastwiskowym, kośno-pastwiskowym, kośnym oraz nieużytkowanym. Informacja o użytkowaniu została pozyskana od właścicieli działek, którzy w większości przypadków korzystają z programu PROW i działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego w szczególności Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000.

Dane o sposobie wykorzystywania pochodzą z okresu do 5 lat wstecz. W przypadku użytkowania pastwiskowego wykorzystano dane z działek gdzie wypas nie jest intensywny. Nomenklaturę jednostek fitosocjologicznych przyjęto wg Matuszkiewicza (2001). Badane działki położone są w środkowej i wschodniej części obszaru Natury 2000 Beskid Niski na terenach gmin objętych zadaniem. Badanie objęte były bezpośrednio działki podlegające wypasowi w ramach realizowanego zadania.

Wspólną cechą wszystkich działek jest położenie w charakterystycznej strukturze zagospodarowania terenu – niewielki działki, małe i średnie gospodarstwa rolne. Dominującym sposobem użytkowania jest kośno-pastwiskowy gdy łąka koszona jest w okresie od początku do końca czerwca a następnie wypasana do późnej jesieni. Jest to wynikiem zarówno struktury gospodarstw o małej powierzchni gdzie liczba zwierząt do wypasu jest niewielka lub ich brak, jak również wykorzystywaniem dopłat bezpośrednich czy też z programu PROW. Użytkowanie czysto pastwiskowe jest stosunkowo nieliczne i głównie skupia się w pobliżu gospodarstw gdzie zwierzęta są wypasane przez cały rok a intensywność wypasu jest wysoka. Nieliczne gospodarstwa wykorzystują cały areał tylko na wypas pozyskując siano w innych gospodarstwach. Działki o użytkowaniu kośnym zwiększają swoją powierzchnię z uwagi na rezygnację z hodowli zwierząt, likwidację gospodarstw poprzez przekwalifikowanie właścicieli ale są równocześnie sposobem na dodatkowy dochód w programach PROW. Obszary nieużytkowane są stosunkowo nieliczne na omawianym obszarze.

Wykonane zdjęcia fitosocjologiczne w większości przedstawiają zbiorowisko łąki rajgrasowej Arrhenatherion elatioris lub zbliżone z rzędu Arrhenatheretalia. Skład florystyczny jest dość podobny, jednak można wyodrębnić pewne różnice wynikające z sposobu użytkowania bądź niewielkich różnic siedliskowych. Niektóre płaty na których wykonano zdjęcia posiadają cechy zbiorowiska Gladiolo-Agristietum łąki świeżej mieczykowo-mietlicowa . Duży udział w niektórych płatach posiada kostrzewa czerwona Festuca rubra oraz wiechlina łąkowa Poa pratensis co może wskazywać na podobieństwo do zbiorowiska Poa pratensis-Festuca rubra, które jest określne raczej jako faza degeneracji zespołu Arrhenatherion elatioris i wskazuje na niski poziom zagospodarowania użytków zielonych.
W stosunku do siedlisk Natury 2000 płaty posiadają cechy zarówno siedliska przyrodniczego 6510 Niżowe i górskie świeże łąki użytkowane ekstensywnie (Arrhenatherion elatioris) jak i 6520 Górskie łąki konietlicowe i mietlicowe użytkowane ekstensywnie (Polygono-Trisetion i Arrhenatherion). Jest to charakterystyczna cecha łąk pogórzy i gór niskich gdzie płaty mają charakter przejściowy i przynależność syntaksonomiczna poszczególnych płatów jest najczęściej dyskusyjna. Z uwagi na przyjęty sposób określania takich łąk w na obszarze siedliskowym Ostoja Jaśliska na którego obszarze część działek jest położona oraz na obecność licznych gatunków motylkowych w badanych płatach należy uznać przynależność do siedliska 6510.
Różnorodność gatunkowa badanych działek przedstawia się następująco: w 5 zdjęciach wystąpiło ponad 30 gatunków, kolejnych 6 posiada zbliżoną do liczby 30 ilość gatunków. Tylko w przypadku 2 zdjęć liczba gatunków jest niska równa lub mniejsza niż 20. Można na tej podstawie jednak ocenić, że większość opisywanych działek posiada wysoką różnorodność gatunkową.

Porównując analizowane działki pod względem wpływu użytkowania na strukturę gatunkową możemy zauważyć pewne zależności. Różnorodność gatunkowa określana poprzez liczbę gatunków w zdjęciu fitosocjologicznym jest raczej na podobnym poziomie średnio 27-28 gatunków dla wszystkich typów użytkowania. W stosunku jedynie do wariantu pastwiskowego udział wynosi ponad 28 gatunków co jest wartością największą.
Charakterystyczne dla urozmaiconego i mało przekształconego terenu Beskidu Niskiego jest zróżnicowanie siedliskowe na poszczególnych działkach. Sprzyja temu brak działań agrotechnicznych zmieniających naturalny charakter łąk. Urozmaicone warunki siedliskowe dają możliwość występowania gatunków o różnych wymaganiach obok siebie.
Wypas stosunkowo szybko wpływa na zmiany składu gatunkowego runi co uwidacznia się poprzez wzrost udziału gatunków motylkowych czy traw charakterystycznych dla terenów wypasanych. Na działkach o użytkowaniu pastwiskowym oraz kośno-pastwiskowym dużym udziałem charakteryzuje się koniczyna biała Trifolium repens, gatunek charakterystyczny dla żyznych pastwisk z zbiorowiska Lolio-Cynosuretum. Nielicznie za to pojawia się grzebienica zwyczajna Cynosurus cristatus, która w tym przypadku występuje tylko na działkach użytkowanych kośno-pastwiskowo. Na omawianych działkach brak użytkowania czy też jedynie kośne użytkowanie wpływa poprzez ograniczenie składu gatunkowego ale również wpływ ten odbywa się poprzez pojawianie się gatunków charakterystycznych dla zbiorowisk ziołoroślowych czy leśnych co jedynie uwidacznia się w płatach nieużytkowanych. Należy zaznaczyć ze powyższa analiza ma charakter oceny fitosocjologicznej nie stanowi oceny bioróżnorodności.
Zakładane badanie indeksu bioróżnorodności dający przestrzenny obraz wpływu wypasu na ekosystem nie zostało przeprowadzone ze względu na interdyscyplinarny charakter i brak zespołu naukowego mogącego przeprowadzić takie badanie. Od podpisania umowy na realizację zadania Zleceniobiorca prowadził rozmowy z Zakładem Bioróżnorodności w Instytucie Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Współpraca będzie możliwa od roku 2019 pod warunkiem uzyskania dodatkowego dofinansowania takich badań i zrealizowania ich w rygorze czasowym typowym dla badań naukowych. Instytut Ochrony Przyrody PAN przekazał Zleceniobiorcy list intencyjny w tej sprawie.

Promocja zadania wypasu ekstensywnego i jego celów odbyła się w ramach czterech szkoleń

W celu zanalizowania odbioru wypasu i poziomu bioróżnorodności na terenie prowadzonego zadania przeprowadzono ankietę wśród turystów . Większość respondentów to goście Zleceniobiorcy uczestniczących w szkoleniach w ośrodku Dzikie Wino w Daliowej i przygodni goście. Ankieta zawierała proste pytania odnoszące się do walorów przyrodniczych regionu i odbioru wypasu jako elementu kształtującego kulturowy krajobraz. 70% respondentów oceniło ,że obecność zwierząt na pastwiskach wzmacnia unikalny charakter lokalnego krajobrazu. 79% respondentów oceniła bioróżnorodność regionu za absolutnie wyjątkową w skali kraju.